STAATS-VLAANDEREN en gemeente CADZAND



27 juli 1794. Frankrijk herovert west Zeeuws-Vlaanderen op de Noord-Nederlandse gewesten. Het valt in twee stukken uiteen: het “Département de l'Escaut" (Oost-Vlaanderen) en het “département de la Lys" (West-Vlaanderen) Bij dit laatste behoorde een groot deel van de Zwinstreek. Dit gebied staat sinsdien bekend als het Vrije van Sluis.
Binnen het Vrije van Sluis is het schepencollege te Sluis het enige gerecht. Op bestuurlijk gebied echter beschikken sommige onderdelen over een beperkte vorm van autonomie. Dit zijn de parochies Cadzand (bestaande uit de dorpen Cadzand, Zuidzande en Retranchement), Groede, Schoondijke, Sint-Kruis, Sint-Baafs, Onze-Vrouwe-Bezuiden en Oud-Heille. Deze parochies hebben een eigen budget waarvoor ze belastingen (de parochielasten) kunnen heffen. Hun belangrijkste taken zijn de handhaving van de openbare orde en het onderhoud van wegen en gebouwen. De polders in het Vrije van Sluis die niet tot een parochie behoren, worden rechtstreeks vanuit Sluis bestuurd.
In West-Zeeuws-Vlaanderen liggen behalve het Vrije van Sluis ook nog twee ambachtsheerlijkheden, Nieuwvliet en Breskens. Daarnaast strekt het grondgebied van de in de Zuidelijke Nederlanden gelegen heerlijkheden Watervliet, Waterland en Middelburg zich voor een deel uit over Staats gebied. Hoewel al deze heerlijkheden formeel niet tot het Vrije van Sluis behoren, zijn ze er toch op verschillende manieren mee verbonden.

De Fransen schaffen de middeleeuwse wetten en voorrechten af, o.m. het tienderecht. De kasselarijen en ambachten worden vervangen door arrondissementen en kantons, die een eigen administratie krijgen. De parochies worden omgevormd tot "communes" met een gekozen bestuur: een "maire", twee assessoren en enkele raadsleden. Het gemeentebestuur moet een sekretaris, een ontvanger en een veldwachter aanstellen en zelf de bevolkingsregisters bijhouden (niet meer de pastoor).

De bevolking is uitgeput door de vele oorlogen tussen de Republiek en Frankrijk (1672-1678, 1689-1698, 1702-1713, 1747-1748, 1793-1795), waarbij Westelijk Zeeuws-Vlaanderen nagenoeg altijd het kind van de rekening werd. Deze oorlogen werden niet uitgevochten op het eiland van Catzand, maar de bevolking is wel verplicht de op het eiland gelegerde militairen te onderhouden. Daarnaast werd door de soldaten geplunderd.

Nu Catzandt tot Frankrijk behoort is er ook geen verkoop van graan meer op de markt in Middelburg. Andersom is er geen levering meer van goederen aan Catzandt. De handel, de verdiensten en het bijbehorende vertier liggen stil.
Het Zeeuws Patriottisch weekblaadje 'De Vriend des Volks', dat tijdens de jaren 1795 en 1796 is verschenen, schreef in nr. 14: "De afstand van Staatsvlaanderen is, wij bekennen het, voor Zeeland een gewigtig verlies, van meer dan twee tonnen gouds aan jaarlijkse inkomsten."

STICHTING GEMEENTE CATSANDT
Vanaf 1795 is de Franse wetgeving van kracht en wordt in 1795 de gemeente Catsandt gesticht. Aantal inwoners van Catzandt: 609.

De eerste veldwachter is Isaac Claerbaut Jansz. De gemeenteveldwachter is in de eerste plaats verantwoordelijk voor de handhaving van de openbare orde op het platteland, maar daarnaast is hij ook met andere taken belast. Zo is het in veel dorpen gebruikelijk dat de veldwachter de plaatselijke belastingen inde en dat hij de aalmoezen van het armbestuur aan de bedeelden uitreikt. Verder wordt hij ingeschakeld bij de bezorging van de post en het verspreiden van het dagelijkse nieuws.
De verslagen van de kantons en de gemeenten van de kantons en de gemeenten, en de briefwisseling met de prefekt van het arrondissement, worden in het Frans gesteld.

In 1813 vraagt de gemeente Catsandt een eigen gemeentewapen aan. Catsandt heeft nooit een wapen gehad en vroeg daarom het gehele oude wapen van het Vrije van Sluis aan.

(Het Vrije van Sluis was een bestuurlijk orgaan dat is ontstaan tijdens de Opstand tegen het Spaanse bewind. In 1580 trad een deel van de schepenen van het Brugse Vrije toe tot de Unie van Utrecht. In 1584 werd Brugge weer heroverd door Parma en aan de Unie van Utrecht onttrokken. Het Oost Vrije echter bleef trouw aan deze Unie en werd in 1586 ontheven van onderhorigheid aan Brugge. De schepenen van deze gebieden, overeenkomend met het huidige West-Zeeuws-Vlaanderen werden door de Staten-Generaal beëdigd tot het College ‘s Lands van de Vrijen te Sluis, hetgeen kortweg het Vrije van Sluis werd genoemd.

Alleen de letters SPQV onder dat wapen, zouden vervangen moeten worden door de tekst 'Gemeente Kadzand', en met een K in de hoek, was op de bijgevoegde tekening geschreven. Het wapen van Cadzand werd op 8 december 1819 bevestigd door de Hoge Raad van Adel aan de Zeeuwse gemeente Cadzand. Uiteindelijk is alleen de afbeelding van het schild zelf verleend. De blazoenering van het wapen luidde als volgt:
"In zilver een blauwe schuinbalk, in de linkerbovenhoek vergezeld van een zwarte kapitale K."
De blauwe schuinbalk is afkomstig uit het wapen van het Vrije van Sluis. Catsandt behoorde tot het Vrije van Sluis en heeft dus net als andere gemeenten het wapen overgenomen met een onderscheidend beginletter. In dit geval de K van Kadzand of (West-Vlaams) Kezand.

(Burgemeesters moeten financieel onafhankelijk zijn, tot dezelfde kerk behoren als de meerderheid van de bevolking en over administratieve vaardigheden beschikken)

- 1795-1837 nog niet bekend (mail Bert Voets )
- 1837-1843 Jannis Erasmus (1779-1866), eervol ontslag een jaar voor het aflopen van de ambtstermijn.
- 1843-1856 Mattheus Scheele (1792-1870). In 1853-1856 ook burgemeester van Retranchement.
- 1856-1870 H. S. de Smidt. In 1856-1870 hadden de gemeenten Cadzand, Zuidzande en Retranchement één burgemeester.
- 1870-1882 Adriaan Erasmus (1806-1893)
- 1882-1888 Jhr. Mr. Antonij Adriaan van Doorn (1854-1935), tevens burgemeester van Zuidzande in 1883-1888.
- 1888-1912 Jannis Erasmus (1838-1927)
- 1912-1936 Izaak Erasmus (1867-1938) volgde zijn vader op.
- 1936-1944 C. le Nobel (1908-1968).
- 1944-1946 Izak de Bruine van Melle, waarnemend burgemeester.
- 1946-1970 Jacobus Abraham Leenhouts. (1911-1981). Tevens burgemeester van Retranchement en waarnemend burgemeester van
..Nieuwvliet (1967-1970).

Per 1 april 1970 ging Cadzand op in de gemeente Oostburg, sinds 2003 onderdeel van gemeente Sluis. Het wapen van Cadzand is daardoor definitief komen te vervallen als gemeentewapen.

Bron:
Boekhout, 1972
Wikipedia
ngw.nl